De zon- en schaduwkant van de schoolvereniging

  • Sjoerd van Geffen
  • Blog
De zon- en schaduwkant van de schoolvereniging

Nederland telt zo’n zevenduizend scholen in het basis- en voortgezet onderwijs. Een behoorlijk aantal van deze scholen is opgericht door een schoolvereniging. De schoolvereniging staat centraal in dit blog.

Wat is een schoolvereniging?

Een vereniging is een rechtsvorm. Een rechtsvorm met leden om een doel te bereiken of een wens uit te laten komen. In ons geval is het doel of de wens om een school op te richten en in stand te houden. Kenmerkend is dat een vereniging leden heeft. Deze leden nemen deel aan de algemene ledenvergadering. Daar wordt de koers en het beleid van de vereniging bepaald. De schoolvereniging heeft dus een democratisch karakter. Het bestuur voert het beleid uit dat door de algemene ledenvergadering is bepaald.

De zonzijde

Verenigingen richten scholen op voor uiteenlopende doelgroepen. De schoolvereniging kleurt daarmee het onderwijs en geeft ouders een rijk palet aan scholen om uit te kiezen.  De schoolvereniging is meestal stevig geworteld in een lokale gemeenschap. Dat kan een geloofsgemeenschap zijn (b.v. de gereformeerde school), een gemeenschap op basis van een levensovertuiging of onderwijsfilosofie (b.v. de vrije scholen), of een gemeenschap bepaald door een gedeelde woonplaats (b.v. de Edese schoolvereniging).
Een ander belangrijk voordeel is dat de schoolvereniging voor een sterk gewortelde school zorgt. Ook is het een prachtige figuur om leerlingen te doordesemen in een bepaalde richting en hen zodoende te vormen. Daar komt bij dat de ouder zijn betrokkenheid bij de school juist binnen een schoolvereniging goed tot uitdrukking kan brengen. De ouder is lid van de algemene ledenvergadering. Daar kan hij voorstellen inbrengen en meedoen aan de besluitvorming. Uiteraard kan de ouder ook lid zijn van de oudercommissie, de medezeggenschapsraad, hulpouder zijn, en misschien zelfs bestuurslid of toezichthouder van de school zijn. Zo bewaken ouders als leden ook de identiteit van de school.

De schaduwzijde

Overal waar de zon schijnt, valt onherroepelijk ook schaduw. Ik noem twee schaduwzijdes van de schoolvereniging.  De eerste noem ik de bestuurlijke spaghetti. Ouders zien elkaar terug in de algemene ledenvergadering, in de medezeggenschap, oudercommissies en misschien ook in het bestuur of de raad van toezicht. Dat maakt enerzijds dat zij eendrachtig kunnen werken aan de instandhouding van de school. Tegelijk schuilt daarin de valkuil van de bestuurlijke spaghetti. Het sturingssysteem vraagt namelijk om een groot gehalte aan rolgastvrijheid van ouders die elkaar ontmoeten op het schoolplein, van wie de kinderen bij elkaar in de klas of groep zitten en die in verschillende rollen in het bestuurlijke proces zitten. Ouders komen elkaar dus bijna bij elke bestuurlijke stap die ze zetten tegen. Dat laat niet altijd ruimte voor afwijkende meningen of een kritische houding. In hoeverre kun je als ouder andere ouders afvallen in de algemene ledenvergadering, het bestuur, of de toezichthouder wanneer je het niet met het beleid eens bent? Of een verandering in gang zetten? Wordt dat ervaren als ‘afvallen’ of juist als een gezonde vorm van tegendenken? Groepsdruk en groupthink liggen op de loer.
De vorming van een incrowd is een tweede schaduwzijde van de schoolvereniging. Schoolverenigingen zorgen voor de toekomst van het onderwijs dat zij vóórstaan. Zij sturen actief op het bewaren van de eigen identiteit. De schoolvereniging kan bijvoorbeeld sturen op die identiteit door het stellen van inhoudelijke en financiële normen, of door kledingvoorschriften op te leggen. Zo kan de eis worden geformuleerd dat leden, leerlingen en personeel de identiteit van de school moet onderschrijven, of dat er een vrijwillige ouderbijdrage van enkele honderden euro’s per jaar geldt om faciliteiten die de school kenmerken in stand te houden. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan een vakleerkracht voor muziek en drama. Dat leidt tot het bieden van onderwijs voor ‘ons soort mensen’ – en alleen ons soort mensen. Wat betekent dat voor segregatie in het onderwijs en het wereldbeeld na de vormende periode op school?

Geen koe zo bont …

Kortom, de schoolvereniging is een prachtig vorm om het onderwijs te kleuren met een veelvoud aan vormen waar veel ouders een passend ‘thuis’ vinden voor hun kinderen. Maar er is een schaduwzijde. Want doordat ouders op zo veel velden samen schaken is er in de praktijk weinig ruimte om af te wijken. Als je de vrijwillige ouderbijdrage niet betaalt, als je kind zich afwijkend gedraagt, als je je kritisch opstelt in de algemene ledenvergadering, heet het al gauw nestbevuiling. Terwijl je het nest nodig hebt voor een oplossing of begrip.

  • Deel deze informatie
  • Goed artikel?