Waarom toetsen we zoveel?

  • Madelon Vriezen
  • Nieuws

Is het voor een toets?

De eindexamens zijn achter de rug, net als de Cito-week. De eventuele herkansingen zijn aan de gang. Kortom, er wordt weer volop getoetst op de basisschool en in het voortgezet onderwijs. Leerlingen maken soms wel 100 proefwerken en toetsen per jaar. Dat begint al vroeg. Het gevolg is dat leerlingen leren dat toetsen belangrijk zijn. “Is het voor een toets?” vragen ze als ze iets moeten leren. Terwijl het bij toetsen niet zozeer om het feitelijke toets-resultaat gaat, maar om de ontwikkeling en het leerproces van een leerling.

Waarom toetsen we?

Een toets geeft het niveau van een kind aan en laat zien of het binnen een bepaald leerjaar of niveau hoog of laag scoort (summatieve toetsen). Een toets kan aantonen wat leerlingen al weten, wat ze nog niet beheersen of waar ze zich nog verder kunnen ontwikkelen (formatieve toetsen). Als je weet op welk gebied kinderen kunnen groeien of zich verder kunnen ontwikkelen, dan kun je ze onderwijs op maat bieden. In de praktijk vatten leerlingen en hun ouders het resultaat - meestal een cijfer - op als een absolute beoordeling van wat ze waard zijn.

Wat is de rol van ouders bij al dat getoets?

Ouders steunen hun kinderen daar waar ze kunnen in de aanloop naar de toetsen. In de eerste plaats door hun kinderen rust en zelfvertrouwen te geven. Of door ze te helpen met de voorbereiding en het plannen van het leerwerk. Als ouders er tijd voor hebben (en ze de leerstof zelf ook snappen) kunnen ze hun kinderen inhoudelijk helpen en begeleiden. Of hiervoor bijles en huiswerkhulp inhuren. Ouders zijn door dit schoolsysteem opgevoed en zijn zelf niet anders gewend. Ze houden het toets-systeem bewust, maar ook onbewust in stand want ze willen graag dat hun kinderen hoog scoren. In onze samenleving gaan we er vanuit dat je in het leven het “verst” komt als je het hoogst scoort. Ouders en ook de kinderen weten al in groep 4 of 5 dat slechte cijfers de opmaat kunnen zijn van een lager schooladvies in groep 8. Maar ook dat een hoge score kan betekenen dat je kind kan doorstromen naar een hoger schoolniveau. Of zoals een vader van twee zoons van 10 en 11 jaar het formuleert: “Hoe weet je anders wat het niveau is van je kind? Dat moet je toch echt toetsen. En ik wil graag dat mijn kinderen op hun eigen niveau worden uitgedaagd.” Ouders willen feedback over de prestaties van hun kind. Niet alleen door wat de juf, meester, leraar of lerares hen vertelt over hun kind, maar ook door middel van een cijfer, letter of symbool. Die fungeren als bewijs. En als de kans op een welvarende toekomst voor je kind. De schoolcarrière als diplomarace met de toetsen als horden die genomen moeten worden.

Toets-stress bij jonge kinderen

Tegelijk willen ouders ook dat hun kind zich op een gelukkige manier ontwikkelt. En vanuit zichzelf gemotiveerd is om te leren. Dat kinderen het leuk vinden om te leren en geen last hebben van toets-stress op school. Want ook dat komt steeds meer voor. Zoals bij de zoon van Femke die al in de stress schiet bij het woord Cito. “Ik vind dat er veel te veel wordt getoetst op school en merk dat mijn zoon er niet gelukkig van wordt. Hij is bang om te falen en heeft echt last van stress. Ze hebben bijna elke dag een toets. En hij zit pas in groep 5. Ik heb het wel eens aangekaart bij de juf, maar die antwoordde heel stellig: We sluiten alles af met een toets. Maar waarom ze dat nou precies doen is de vraag. Want aan leren komt volgens mij geen eind.”

Balans tussen begeleidende en beschermende ouder

Femke laat haar zoon praten met een coach om zo te proberen de toets-stress bij hem te verminderen. Ze vindt het moeilijk om hem op de juiste manier vertrouwen te geven en is daarbij erg kritisch op haar eigen rol als ouder: “Het is heel dubbel. Aan de ene kant wil ik hem het gevoel geven dat hij goed is zoals hij is. Dat het niet uitmaakt als hij fouten maakt. Het is toch ook goed als je kind af en toe struikelt? En dan gewoon weer op staat. Daar leert hij ook van. Aan de andere kant, en daar schaam ik me soms wel een beetje voor, geef ik hem daarvoor misschien weinig ruimte. Want ik wil hem juist graag beschermen tegen het gevoel van falen. En dat hij zijn best doet. Ik ben van nature erg kritisch en zit er teveel bovenop. Ik moet zelf nog de balans tussen de begeleidende en de beschermende ouder zien te vinden.”

Minder cijfers en meer persoonlijke feedback

In het Finse schoolsysteem maken leerlingen onder de 16 jaar geen toetsen. De grondgedachte is dat ieder mens verschillende kwaliteiten heeft en bovendien in eigen tempo ontwikkelt. Gestandaardiseerde toetsen zijn daarom niet geschikt om de groei van alle kinderen te meten. Leerlingen krijgen woordelijke feedback in plaats van een cijfer. Ze worden niet op hun output beoordeeld, maar hoe ze zich persoonlijk ontwikkelen. Je geeft kinderen hiermee de kans om te groeien, zo luidt de theorie. Deze theorie wordt ook meer en meer in Nederland omgezet in de praktijk. Sommige scholen in Nederland hebben cijfers helemaal afgeschaft of geven in één klas les op meerdere niveaus. Het gesprek met de ouders gaat over het volledige kind, wat het kind nog kan leren en wat de talenten zijn. Zo is René Kneyber als wiskundeleraar heel zuinig met cijfers. Hij geeft persoonlijke feedback die hij direct aan een nieuwe opdracht koppelt. Want hierdoor blijven zijn leerlingen in de ‘leerstand’ en zie je direct de ontwikkeling. (‘Toetsrevolutie. Naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs’, Dominique Sluijsmans en René Kneyber)

Leren als proces met een persoonlijk leerplan

Het resultaat van een toets is bijna nooit een eindoordeel, behalve bij de eindexamens. Toetsen geven niet zozeer aan wat een leerling kan, maar waar hij of zij staat in het leerproces. Cijfers alleen zeggen niet zoveel. Als je wil weten hoe je kind zich ontwikkelt op school zijn het verhaal en de context belangrijker dan het cijfer. Zo vindt ook Femke: “Wat mij prettig lijkt, is als school het leren meer als een proces ziet en een persoonlijk leerplan opstelt voor mijn kind, in plaats van steeds maar weer die focus te leggen op al die toetsen.”

Madelon Vriezen
Madelon Vriezen

Madelon Vriezen interviewt kinderen, jongeren en hun ouders. Ze beziet grote en kleine kwesties binnen het onderwijs vanuit ouders en kinderen. Madelon onderzoekt wat anders en vooral wat beter kan. Ze houdt feeling met diegene om wie het allemaal draait: kinderen en jongeren. Door met ze in gesprek te gaan en om advies te vragen.

Meer informatie

  • Deel deze informatie
  • Goed artikel?