Praat mee over opvoeden en onderwijs

Laat je stem horen en meld je nu aan voor het Landelijk Ouderpanel.

Direct aanmelden

Leerplichtige leerlingen niet naar school (thuiszitters)

In Nederland zijn er kinderen met vaak uiteenlopende en complexe problemen, die niet naar school kunnen. Soms omdat er geen plek is, soms omdat het kind op school niet goed functioneert. Maar wanneer spreken we nu over thuiszitters?

Over het algemeen gaat het om kwetsbare jongeren met uiteenlopende en complexe problemen en om een vaak langdurige zoektocht naar passend onderwijs en zorg. De gevolgen van schooluitval zijn groot: van afgenomen kansen op een succesvolle schoolloopbaan tot sociale gevolgen als uitsluiting en afwijzing. Omdat er geen eenduidige definitie van thuiszitters wordt gehanteerd, is het moeilijk om te bepalen hoeveel kinderen er feitelijk niet naar school gaan.

Definities

Een thuiszitter is een leer- en kwalificatieplichtige jongere die niet op een school staat ingeschreven, zonder dat daarvoor op grond van de Leerplichtwet vrijstelling is gegeven (absoluut verzuim). Het is ook een leer- en kwalificatieplichtige jongere die wel op een school staat ingeschreven, maar langer dan 4 weken ongeoorloofd verzuimt (relatief verzuim). 
Dan is er nog de groep kinderen die een vrijstelling voor de leerplicht heeft ontvangen en daarom niet naar school gaat. Kinderen kunnen om verschillende redenen (tijdelijk) worden vrijgesteld van de leerplicht, bijvoorbeeld omdat ze op psychische of medische gronden niet kunnen deelnemen aan (volledig) onderwijs, of omdat ze onderwijs volgen in het buitenland. Ouders doen bij de leerplichtambtenaar een beroep op een vrijstelling. Er is discussie over of deze groep kinderen onder thuiszitters valt of niet. 

Verborgen thuiszitters

Er zijn ook thuiszitters die niet zichtbaar zijn omdat ze niet in de statistieken voorkomen. Zoals kinderen die geen volledig onderwijsprogramma volgen, voor onbepaalde tijd geschorst zijn of wiens langdurig verzuim niet is gemeld bij de leerplichtambtenaar.

Complexe problemen

De oorzaken van thuiszitten zijn zeer divers en complex. In de kern is elke situatie van schooluitval een reden tot ernstige zorg voor het kind in kwestie. Het is zaak om tijdig de oorzaken van schooluitval te duiden zodat daar op ingespeeld kan worden. Hiervoor kan het noodzakelijk zijn dat niet alleen naar de school, maar ook naar het kind en zijn thuissituatie wordt gekeken. Wat de oorzaak ook is: thuiszitten heeft veel impact op het leven van een jongere, op de toekomst van een jongere en op het gezin waarin de jongere opgroeit.

Belang van ontwikkeling

Het risico bestaat dat wanneer kinderen uitvallen op school ze een achterstand oplopen in hun ontwikkeling. Bij problemen van schooluitval is de ontwikkeling van het betreffende kind dan ook het belangrijkste aangrijpingspunt van zorg. Kinderen mogen er vanuit gaan dat hun ontwikkeling door kan gaan. Dat kan op veel manieren. Schoolbezoek is daarbij een belangrijke en grote factor, maar niet de enige.

Thuiszitterspact

Voormalig staatssecretarissen Dekker (Onderwijs) en Van Rijn (Volksgezondheid) hebben in Utrecht een thuiszitterspact gesloten met de PO-Raad, de VO-raad, het ministerie van Veiligheid en Justitie en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten om het aantal thuiszitters omlaag te brengen. Voormalig Kinderombudsman Marc Dullaert is aangesteld om de afspraken uit dit pact aan te jagen. Het doel is dat er in 2020 geen enkel kind langer dan drie maanden thuiszit zonder een passend aanbod. Er is vastgelegd dat gemeenten en samenwerkingsverbanden samen gaan afspreken wie de knoop mag gaan doorhakken over een onderwijsplek als een kind dreigt thuis te komen zitten. Ook worden zij opgeroepen om een helder stappenplan op te stellen om thuiszitters tegen te gaan. Daarnaast gaan gemeenten en samenwerkingsverbanden het aantal vrijstellingen van de Leerplichtwet terugdringen. In het landelijke pact is ook afgesproken dat ouders, en waar mogelijk het kind zelf, altijd vanaf het begin worden betrokken bij het vinden van een passende onderwijsplek. 

Ondanks de inzet van alle betrokkenen is het nog niet gelukt om het aantal thuiszitters te verlagen.

Hulp aan thuiszitters

Wat kunnen ouders doen wanneer hun kind langdurig niet naar school gaat? Er zijn veel instanties die zich bezighouden met leerlingen die thuis zitten. Ook ouders kunnen bij die instanties terecht voor hulp. 

Net zomin als er één oorzaak is voor het thuiszitten, is er één beproefd recept voor de aanpak ervan. Verschillende partijen houden zich bezig met het voorkomen van schooluitval en het terugleiden van kinderen die thuiszitten naar school. 

  • De school waar een leerling (eventueel) ingeschreven staat; deze heeft namelijk de zorgplicht.
  • Samenwerkingsverband: de belangrijkste verantwoordelijkheid voor ieder samenwerkingsverband is het organiseren van passend onderwijs voor iedere leerling. Het terugdringen van het aantal thuiszitters en voorkomen dat er kinderen thuis komen te zitten, vormt een belangrijke indicator voor passend onderwijs en dus van de samenwerkingsverbanden.
  • Onderwijsconsulenten: de Onderwijsconsulenten zijn onafhankelijke deskundigen waar ouders en scholen kosteloos een beroep op kunnen doen als zij een conflict hebben over schoolplaatsing, verwijdering of het ondersteuningsaanbod. Het gaat hierbij om leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben of om leerlingen die langer dan 4 weken thuis zitten zonder uitzicht op een passende plek.
  • Leerplichtambtenaar: de leerplichtambtenaar van de gemeente waarin de thuiszitter woont. Zij zien er op toe dat leerplichtige leerlingen naar school gaan en naar school kunnen.
  • De OnderwijsinspectieDe Onderwijsinspectie lost zelf geen thuiszitterssituaties op, maar spreekt scholen en samenwerkingsverbanden aan op hun verantwoordelijkheid. Ouders kunnen het contactformulier invullen en daarin hun situatie uitleggen. Het contactformulier gaat naar het toezichthoudend team en dient als signaal.
  • Kinderombudsman: Alle kinderen hebben recht op goed onderwijs. Dat staat in het Kinderrechtenverdrag: een afspraak die 196 landen met elkaar hebben gemaakt over de rechten van kinderen. Het recht op goed onderwijs betekent dat een kind naar school moet kunnen gaan, en dat een kind goed les moet krijgen, op een manier die bij het kind past.Bij de kinderombudsman kan je terecht met vragen of klachten wanneer de overheid of een school zich niet houdt aan het kinderrechtenverdrag.  
  • LANSbrekers: Het doel van de LANSbrekers is niet een nieuwe organisatie te stichten, maar de goede mentaliteit te bewerkstelligen om uitval in het onderwijs te voorkomen/tegen te gaan. LANSbrekers zijn leerplichtambtenaar, onderwijsconsulent, leerkracht, schoolleider of ouder. Het is goed om in geval van contact te vragen naar de bekendheid met LANSbrekers. Als een beroepskracht aangeeft ook LANSbreker te zijn mag u een oplossingsgerichte, positieve aanpak verwachten die gericht is op samenwerking.

Meer informatie

  • Deel deze informatie
  • Goed artikel?